اثربخشی درمان شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی بر اضطراب تحصیلی و بهزیستی روان‌شناختی دانش‌آموزان

چکیده

مقدمه و هدف: اضطراب تحصیلی و کاهش بهزیستی روان‌شناختی از مهم‌ترین چالش‌های سلامت روان در میان دانش‌آموزان دبیرستانی محسوب می‌شوند که عملکرد تحصیلی و کیفیت زندگی آنان را تحت تأثیر قرار می‌دهند. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی درمان شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی (MBCT) بر کاهش اضطراب تحصیلی و ارتقای بهزیستی روان‌شناختی دانش‌آموزان انجام شد.

روش‌شناسی: پژوهش حاضر از نوع نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون–پس‌آزمون و گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل دانش‌آموزان دختر مقطع دوم متوسطه شهر بابل بود که از میان آنان ۳۰ نفر به‌صورت هدفمند انتخاب و به‌طور تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل (هر گروه ۱۵ نفر) جایگزین شدند. گروه آزمایش طی ۸ جلسه ۶۰ دقیقه‌ای درمان شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی را دریافت کرد، در حالی که گروه کنترل هیچ مداخله‌ای دریافت نکرد. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه اضطراب امتحان ساراسون و پرسشنامه بهزیستی روان‌شناختی ریف بود. داده‌ها با استفاده از تحلیل کوواریانس و نرم‌افزار SPSS-24 تحلیل شدند.

یافته‌ها: نتایج تحلیل کوواریانس نشان داد درمان شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی به‌طور معناداری موجب کاهش اضطراب تحصیلی دانش‌آموزان شد (001/0>P، اندازه اثر=42/0). همچنین اثر تعامل زمان و گروه بر اضطراب تحصیلی معنادار بود (001/0>P، اندازه اثر=61/0). در متغیر بهزیستی روان‌شناختی نیز نتایج نشان داد MBCT به‌طور معناداری موجب افزایش بهزیستی روان‌شناختی شد (001/0>P، اندازه اثر=41/0) و اثر تعامل زمان و گروه برای این متغیر نیز معنادار گزارش شد (001/0>P، اندازه اثر=52/0). توان آماری بالا در هر دو متغیر نشان‌دهنده کفایت حجم نمونه و دقت نتایج بود.

نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش نشان داد درمان شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی می‌تواند به‌عنوان مداخله‌ای مؤثر در کاهش اضطراب تحصیلی و ارتقای بهزیستی روان‌شناختی دانش‌آموزان مورد استفاده قرار گیرد. بر این اساس، بهره‌گیری از برنامه‌های مبتنی بر ذهن‌آگاهی در مراکز مشاوره مدارس و نظام آموزشی ایران می‌تواند نقش مهمی در ارتقای سلامت روان دانش‌آموزان ایفا کند.