شناسایی شیوه‌های فرزندپروری با تأکید بر سبک زندگی ایرانی–اسلامی

چکیده

مقدمه و هدف: فرزندپروری یکی از مهم‌ترین سازوکارهای انتقال ارزش‌ها، هنجارها و الگوهای رفتاری به نسل آینده است و کیفیت آن نقش اساسی در رشد شناختی، عاطفی، اجتماعی و اخلاقی کودکان دارد. هدف پژوهش حاضر شناسایی اهداف، اصول، روش‌ها و شیوه‌های فرزندپروری مبتنی بر سبک زندگی ایرانی–اسلامی و ارائه یک الگوی بومی و جامع برای هدایت تربیتی خانواده‌ها بود.

روش‌شناسی: این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از تحلیل مضمون انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل 14 نفر از اعضای هیأت علمی رشته‌های علوم تربیتی، فلسفه تعلیم و تربیت و روان‌شناسان تربیتی بودند که به‌صورت هدفمند و با روش گلوله‌برفی انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری و با نرم‌افزار MAXQDA تحلیل شدند. اعتبار داده‌ها از طریق معیارهای اعتمادپذیری، اتکاپذیری، تصدیق‌پذیری و راستی‌آزمایی و پایایی از طریق ضریب توافق درون‌موضوعی تأیید شد.

یافته‌ها: نتایج تحلیل مضمون نشان داد که الگوی فرزندپروری مبتنی بر سبک زندگی ایرانی–اسلامی شامل 15 هدف، 45 اصل و 133 روش تربیتی است. اهداف شناسایی‌شده حوزه‌هایی همچون رشد ایمان و معنویت، رشد اخلاقی، رشد شناختی، تنظیم هیجانی، رشد اجتماعی، هویت دینی–ملی، امنیت روانی، تربیت اقتصادی، تحکیم خانواده و سواد رسانه‌ای را دربر گرفت. همچنین یافته‌ها به استخراج شش شیوه اصلی فرزندپروری شامل شیوه الگومحور، عاطفی–حمایتی، عقلانی–گفت‌وگومحور، مشارکتی–اجتماعی، نظم‌گرا و هدایتگر و مسئولیت‌پرور منجر شد که هر یک مجموعه‌ای از اهداف و اصول تربیتی را پوشش می‌دهند.

نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان دادند که فرزندپروری در سبک زندگی ایرانی–اسلامی ماهیتی چندبعدی، هدف‌محور و ارزش‌بنیاد دارد و از تلفیق مؤلفه‌های دینی، فرهنگی و علمی شکل می‌گیرد. الگوی ارائه‌شده می‌تواند مبنایی مناسب برای آموزش والدین، برنامه‌ریزی‌های تربیتی، تدوین بسته‌های آموزشی و توسعه مداخلات مشاوره‌ای خانواده در جامعه ایرانی باشد.