مقایسه تأثیر درمان شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی برای کودکان و آموزش شفقت‌برخود بر توسعه ذهن‌آگاهی در کودکان

چکیده

مقدمه و هدف: ذهن‌آگاهی یکی از ظرفیت‌های بنیادین روان‌شناختی در دوره کودکی است که می‌تواند به افزایش توجه، خودآگاهی، تنظیم هیجان و پاسخ‌دهی سازگارانه‌تر به تجربه‌های درونی و بیرونی کمک کند. پژوهش حاضر با هدف مقایسه تأثیر درمان شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی برای کودکان و آموزش شفقت‌برخود بر توسعه ذهن‌آگاهی در کودکان دختر ۷ تا ۱۲ ساله انجام شد.

روش‌شناسی: این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، کارآزمایی بالینی تصادفی با طرح پیش‌آزمون، پس‌آزمون، گروه کنترل و پیگیری سه‌ماهه بود. جامعه آماری شامل دانش‌آموزان دختر ۷ تا ۱۲ ساله شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ بود. پس از غربالگری و اعمال معیارهای ورود و خروج، شرکت‌کنندگان به‌صورت تصادفی در سه گروه درمان شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی برای کودکان، آموزش شفقت‌برخود و کنترل قرار گرفتند. گروه درمان شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی ۱۲ جلسه و گروه شفقت‌برخود ۱۰ جلسه مداخله گروهی دریافت کردند. داده‌ها با پرسشنامه پذیرش و ذهن‌آگاهی کودکان در سه مرحله گردآوری و با تحلیل واریانس با اندازه‌گیری مکرر و آزمون تعقیبی بنفرونی در نرم‌افزار SPSS تحلیل شد.

یافته‌ها: نتایج تحلیل واریانس با اندازه‌گیری مکرر نشان داد اثر اصلی زمان بر ذهن‌آگاهی معنادار بود (F=31.985, p<0.001, η²=0.432). همچنین، اثر تعاملی زمان و گروه معنادار بود (F=8.600, p<0.001, η²=0.291). اثر اصلی گروه نیز معنادار گزارش شد (F=8.239, p=0.001, η²=0.282). نتایج آزمون بنفرونی نشان داد هر دو گروه مداخله در مقایسه با گروه کنترل افزایش معناداری در ذهن‌آگاهی داشتند، اما تفاوت بین دو گروه مداخله معنادار نبود (p=1.00).

نتیجه‌گیری: درمان شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی برای کودکان و آموزش شفقت‌برخود هر دو موجب افزایش معنادار ذهن‌آگاهی در کودکان شدند و اثرات آن‌ها تا مرحله پیگیری پایدار ماند. با توجه به نبود تفاوت معنادار میان دو مداخله، هر دو رویکرد می‌توانند به‌عنوان برنامه‌های گروهی مؤثر در مدارس و مراکز مشاوره کودک به کار گرفته شوند.