اثربخشی درمان شناختی رفتاری بر حمایت اجتماعی ادراک شده و ترومای کودکی در بیماران مبتلا به بیش‌فعالی و نقص توجه

چکیده

مقدمه و هدف: اختلال بیش‌فعالی/نقص توجه یکی از شایع‌ترین اختلالات عصب‌رشدی دوران کودکی است که علاوه بر مشکلات توجه و تکانشگری، با دشواری‌های هیجانی، اجتماعی و تجربه حمایت اجتماعی پایین همراه است. پژوهش حاضر با هدف تعیین اثربخشی درمان شناختی رفتاری بر حمایت اجتماعی ادراک شده و ترومای کودکی در بیماران مبتلا به بیش‌فعالی و نقص توجه انجام شد.

روش‌شناسی: این پژوهش از نوع نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون–پس‌آزمون همراه با گروه گواه و مرحله پیگیری بود. جامعه آماری شامل تمامی کودکان مبتلا به اختلال بیش‌فعالی/نقص توجه مراجعه‌کننده به مراکز مشاوره شهر تهران در سال تحصیلی 1402–1403 بود که از میان آنان 30 نفر به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب و به‌صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و گواه جایگزین شدند. ابزارهای پژوهش شامل مقیاس چندبعدی حمایت اجتماعی ادراک شده زیمت و همکاران (1988) و پرسشنامه ترومای کودکی برنشتاین و همکاران (1994) بود. گروه آزمایش طی 4 هفته، هر هفته سه جلسه 60 دقیقه‌ای درمان شناختی رفتاری دریافت کرد، در حالی که گروه گواه هیچ مداخله‌ای دریافت نکرد. داده‌ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیره و تک‌متغیره در نرم‌افزار SPSS تحلیل شدند.

یافته‌ها: نتایج نشان داد میانگین حمایت اجتماعی ادراک شده در گروه آزمایش از 40/28 در پیش‌آزمون به 87/31 در پس‌آزمون افزایش یافت، در حالی که میانگین ترومای کودکی از 80/83 به 40/77 کاهش پیدا کرد. نتایج تحلیل کوواریانس چندمتغیره تفاوت معناداری را بین دو گروه در ترکیب متغیرهای وابسته نشان داد (001/0>P؛ 76/0=η²). همچنین تحلیل کوواریانس تک‌متغیره نشان داد درمان شناختی رفتاری موجب افزایش معنادار حمایت اجتماعی ادراک شده (001/0>P؛ 59/0=η²) و کاهش معنادار ترومای کودکی (001/0>P؛ 55/0=η²) در گروه آزمایش نسبت به گروه گواه شد.

نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش حاضر نشان داد درمان شناختی رفتاری می‌تواند به عنوان یک مداخله مؤثر در بهبود حمایت اجتماعی ادراک شده و کاهش پیامدهای هیجانی ناشی از ترومای کودکی در بیماران مبتلا به اختلال بیش‌فعالی/نقص توجه مورد استفاده قرار گیرد. این نتایج بر اهمیت بهره‌گیری از مداخلات روان‌شناختی ساختاریافته در کنار درمان‌های دارویی برای ارتقای کیفیت زندگی و سازگاری روانی–اجتماعی این بیماران تأکید دارد.