مقایسه تأثیر بازآموزی اسنادی و بازیدرمانی مبتنی بر رویکرد شناختی–رفتاری بر شایستگی اجتماعی دانشآموزان دارای اختلال یادگیری خاص دوره دوم ابتدایی
کلمات کلیدی:
اختلال یادگیری خاص, بازآموزی اسنادی, بازیدرمانی شناختی–رفتاری, شایستگی اجتماعی, دانشآموزانچکیده
مقدمه و هدف: دانشآموزان دارای اختلال یادگیری خاص، علاوه بر مشکلات تحصیلی، ممکن است در شایستگی اجتماعی و تعامل مؤثر با همسالان نیز با چالشهایی مواجه باشند که ضرورت استفاده از مداخلات روانشناختی و آموزشی مناسب را برجسته میسازد. پژوهش حاضر با هدف مقایسه تأثیر بازآموزی اسنادی و بازیدرمانی مبتنی بر رویکرد شناختی–رفتاری بر شایستگی اجتماعی دانشآموزان دارای اختلال یادگیری خاص دوره دوم ابتدایی انجام شد.
روششناسی: پژوهش حاضر نیمهآزمایشی با طرح پیشآزمون–پسآزمون، گروه کنترل و پیگیری سهماهه بود. جامعه آماری شامل دانشآموزان دارای اختلال یادگیری خاص دوره دوم ابتدایی شهر ساری در سال 1404 بود که از میان آنان 45 دانشآموز به روش نمونهگیری هدفمند انتخاب و بهصورت تصادفی در سه گروه بازآموزی اسنادی، بازیدرمانی مبتنی بر رویکرد شناختی–رفتاری و کنترل، هرکدام 15 نفر، گمارده شدند. گروه بازآموزی اسنادی برنامه آموزشی مربوطه و گروه بازیدرمانی 12 جلسه 90 دقیقهای مداخله دریافت کردند، درحالیکه گروه کنترل مداخلهای دریافت نکرد. دادهها با استفاده از پرسشنامه شایستگی اجتماعی پرندین و پرسشنامه اختلال یادگیری کلورادو گردآوری و با تحلیل واریانس با اندازهگیری مکرر و آزمون تعقیبی بونفرونی در نرمافزار SPSS نسخه 24 تحلیل شدند.
یافتهها: نتایج آزمونهای چندمتغیره نشان داد اثر زمان بر شایستگی اجتماعی معنادار بود (Pillai’s Trace=0.880, F=47.765, p<0.001, ηp²=0.880) و تعامل گروه×زمان نیز به سطح معناداری رسید (Pillai’s Trace=0.751, F=8.284, p=0.002, ηp²=0.751). در گروه بازآموزی اسنادی، تفاوت پیشآزمون با پسآزمون (MD=16.70, p<0.001) و پیشآزمون با پیگیری (MD=16.00, p<0.001) معنادار بود، اما تفاوت پسآزمون و پیگیری معنادار نبود (p=0.731). در گروه بازیدرمانی شناختی–رفتاری نیز تفاوت پیشآزمون با پسآزمون (MD=8.40, p=0.007) و پیشآزمون با پیگیری (MD=9.67, p=0.001) معنادار بود، درحالیکه تفاوت پسآزمون و پیگیری معنادار نبود (p=1.000). در گروه کنترل هیچیک از مقایسههای زمانی معنادار نبود.
نتیجهگیری: هر دو مداخله بازآموزی اسنادی و بازیدرمانی مبتنی بر رویکرد شناختی–رفتاری موجب بهبود معنادار و پایدار شایستگی اجتماعی دانشآموزان دارای اختلال یادگیری خاص شدند. با توجه به میزان تغییرات مشاهدهشده، بازآموزی اسنادی تأثیر بیشتری بر ارتقای شایستگی اجتماعی نشان داد و میتواند در کنار بازیدرمانی شناختی–رفتاری بهعنوان مداخلهای کاربردی در برنامههای آموزشی و روانشناختی مدارس مورد استفاده قرار گیرد.
دانلودها
مراجع
Akbari, H., Pirani, Z., & Taghvaei, D. (2022). The Effectiveness of Attributional Retraining on Academic Optimism among Sixth-Grade Female Students. Journal of Mashhad University of Medical Sciences, 65(4), 1984-1992.
Aminian, M., & Asli-Azad, M. (2024). The Effectiveness of Cognitive-Behavioral Play Therapy on Executive Functions and Social Competence of Female Students with Symptoms of Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder. Quarterly Journal of Psychological Achievements, 31(1), 99-120.
Bagheri, N. (2024). The Effect of Cognitive-Behavioral Play Therapy on Executive Functions, Learning Behaviors, and Social Competence of Students with Specific Learning Disorders in the First Primary Level of Borujen County Third National Conference on Advances in Developmental and Educational Psychology,
Chen, Y., & Chen, Z. (2023). Intervention Effects of Life Documentary Course on University Students’ Psychological Resilience. International Journal of Humanities Social Sciences and Education, 10(7), 158-163.
Collie, R. J., & Martin, A. J. (2024). Students' Perceived Competence across Academic and Social-Emotional Domains: Unique Roles in Relation to Autonomy-Supportive Teaching, Academic Engagement, and Well-Being. Learning and Individual Differences, 116(2), 10-25.
Dhafer, H., Kariri, H., & Almubaddel, A. (2024). From Theory to Practice: Revealing the Real-World Impact of Cognitive Behavioral Therapy in Psychological Disorders through a Dynamic Bibliometric and Survey Study. Contents lists available at ScienceDirect, 10(18), 1-20.
Eriksen, E. V., Vestad, L., Bru Caravita, E., & S.C.S. (2024). Social Competencies, Classroom Relationships, and Academic Engagement: A Latent Change Score Modeling Approach among Lower Secondary School Students. Social Psychology of Education, 27(19), 435-459.
Esmaeili Shahna, F., & Rahmanian. (2025). The Effectiveness of Play Therapy on Emotion Regulation, Social Competencies, and Resilience in 6- to 10-Year-Old Children with Social Anxiety. Exceptional Children, 25(1), 19-31.
Fernández-Sogor, A., Gonzálvez, C., & Pino-Juste, M. (2023). Understanding School Refusal Behavior in Adolescence: Risk Profiles and Attributional Style for Academic Results. Revista de Psicodidáctica, 28(1), 35-43.
Firouzmandi, A., Babaei, L., & Babaei, S. F. (2023). The Effect of Cognitive-Behavioral Play Therapy on Reducing Behavioral Disorders in Children with Learning Disorders Second International Conference and Third National Conference on New Findings in Management, Psychology and Accounting,
Goudarzi, A., Mousavi, S., & Sadeghi, F. (2021). The Effectiveness of Play Therapy on Anxiety and Specific Learning Disorders of Elementary-School Students in Isfahan, Iran. International Journal of Pediatrics, 9(12), 14877-14887. https://doi.org/10.22038/IJP.2021.57069.4473
Mozaffari, S., Heydarian, M., & Akbari, M. (2021). The Effectiveness of Verbal Self-Instruction on Social Competence and Self-Esteem of Students with Specific Learning Disorder in Sanandaj. Quarterly Journal of Health and Education in Early Childhood, 2(4), 79-96.
Rezaeerezvan, S., Kareshki, H., & Pakdaman, M. (2022). The Effect of Cognitive–Behavioral Play Therapy on Improvements in Expressive Linguistic Disorders of Bilingual Children. Frontiers in psychology, 12, 626422. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.626422
Russo, J. E., & Oliveros, A. D. (2024). Rethinking Child Behavior: Attribution Retraining Improves Child Educators' Understanding and Response. Journal of Applied Developmental Psychology, 93(4), 101671. https://doi.org/10.1016/j.appdev.2024.101671
Sadeghi, M., Akbari Charmahini, S., Bahrami, A., & Seyed Mousavi, P. S. (2025). Effectiveness of Attachment-Based Play Therapy on Mothers' Parental Self-Efficacy, Emotion Regulation, and Social Adjustment of Children with Separation Anxiety: A Case Study. Applied Psychology Quarterly, Shahid Beheshti University, 16(2), 107-132.
Salimi Ebrahimabadi, S., & Eslami, E. (2022). The Effect of Attributional Retraining on School Engagement and Academic Adjustment of Elementary Students during Virtual Education 14th International Conference on Psychology, Counseling and Educational Sciences,
Sarami, P., & Ghasemi, M. (2022). The Effectiveness of an Attributional Retraining Intervention on Academic Burnout and Academic Procrastination among Students with Reading Learning Disorder. Journal of Assessment and Research in Applied Counseling, 4(14), 30-41.
Vasileiadis, I., Dimitriadou, I., Koutras, S., & Vleioras, G. (2024). The Development of Social Competence in Students with General Learning Difficulties in Early Primary Grades: The Necessity of Psychological Support Programmes in Schools. Journal of Research in Special Educational Needs, 24(3), 578-596. https://doi.org/10.1111/1471-3802.12653
Zelcek, B., & Pouya, S. (2024). Investigation of the Effect of the Sandplay Therapy in the Open Area to Improve the Social Behaviour of Children With Autism Spectrum Disorder. Support for Learning, 39(3), 149-164. https://doi.org/10.1111/1467-9604.12486
دانلود
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 Fatemeh Nikzad, Kazem Shariatnia, Hamzeh Akbari (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.