مطالعه تطبیقی مرحله صوری رشد شناختی پیاژه با فرآیند تعالی و مراتب نفس در آموزه‌های اسلامی

چکیده

مقدمه و هدف: یکی از ویژگی‌های مهم انسان توانمندی‌های شناختی او به‌ویژه رشد شناختی است. بنابراین، پژوهش حاضر با هدف مطالعه تطبیقی مرحله صوری رشد شناختی پیاژه با فرآیند تعالی و مراتب نفس در آموزه‌های اسلامی انجام شد.

روش‌شناسی: این مطالعه تطبیقی- تحلیلی بود. جامعه پژوهش حاضر همه اسناد و مدارک مرتبط با رشد شناختی پیاژه و فرآیند تعالی و مراتب نفس در آموزه‌های اسلامی بودند و همه منابع مرتبط به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. داده‌های این پژوهش با روش یادداشت‌برداری از اسناد و مدارک گردآوری و با روش تطبیقی تحلیل شدند.

یافته‌ها: نتایج پژوهش حاضر نشان داد که از نظر پیاژه دستیابی به تفکر انتزاعی نیازمند گذر از مرحله عینی و رسیدن به سن خاص و از نظر آموزه‌های اسلامی دستیابی به تفکر انتزاعی یک پیش‌نیاز شناختی ارزشمند و ضروری برای پیمودن مسیر تعالی و مراتب نفس است. با اینکه بین دو رویکرد از نظر ابزار و مقدمه‌های شناختی شباهت‌هایی وجود دارد، اما در مبانی انسان‌شناختی، غایت‌ها و روش‌های آن شکاف‌های عمیقی وجود داشت. بر اساس نظریه پیاژه رشد فرآیندی طبیعی و تکاملی است که غایت آن رسیدن به عقلانیت و سازگاری کارآمد می‌باشد، اما بر اساس آموزه‌های اسلامی رشد فرایندی کلی، انتخابی، مستمر، عملی و آگاهانه در پرتو شریعت است که غایت آن قرب الهی، اطمینان قلبی و اخلاق خدایی می‌باشد.

نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش حاکی از تفاوت‌های اساسی بین تفکر انتزاعی از دیدگاه پیاژه و آموزه‌های اسلامی است و از نظر آموزه‌های اسلامی (نه پیاژه) داشتن تفکر انتزاعی شرط لازم برای دستیابی به تعالی و مراتب نفس می‌باشد، اما شرط کافی نیست.