بررسی الگوهای خودانگیزشی در دانش‌آموزان با عملکرد تحصیلی بالا در مناطق کم‌برخوردار

چکیده

هدف این پژوهش، شناسایی و تحلیل الگوهای خودانگیزشی در دانش‌آموزان با عملکرد تحصیلی بالا در مناطق کم‌برخوردار شهر تهران است. این مطالعه با رویکرد کیفی و با استفاده از طرح پدیدارشناسی انجام شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۰ دانش‌آموز دبیرستانی که دارای عملکرد تحصیلی بالا بودند، جمع‌آوری گردید. انتخاب مشارکت‌کنندگان به‌صورت هدفمند و تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. داده‌های حاصل با استفاده از نرم‌افزار NVivo تحلیل مضمون شدند. تحلیل داده‌ها منجر به استخراج چهار مقوله اصلی شد: ۱) اهداف تحصیلی و شخصی، ۲) منابع انگیزشی محیطی، ۳) راهبردهای مقابله‌ای و تلاش، و ۴) باورهای فردی و شناختی. هر یک از این مقوله‌ها شامل زیرمقوله‌هایی بودند که نشان‌دهنده نقش انگیزه‌های درونی، حمایت‌های محیطی، راهبردهای مقابله‌ای و باورهای فردی در موفقیت تحصیلی دانش‌آموزان بودند. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که دانش‌آموزان موفق در مناطق کم‌برخوردار با بهره‌گیری از انگیزه‌های درونی، حمایت‌های محدود محیطی، راهبردهای مقابله‌ای و باورهای مثبت نسبت به خود، توانسته‌اند بر چالش‌های محیطی غلبه کرده و عملکرد تحصیلی بالایی داشته باشند. این یافته‌ها می‌تواند مبنایی برای طراحی مداخلات آموزشی و مشاوره‌ای در این مناطق باشد.